Het Rätsel van de Täzel

Manchetten, 18e eeuw

 

Zomer 2016. Ik lees de brieven van Mozart nog een keer over, tenminste die uit 1778/1779 want op dat punt van het verhaal ben ik met schrijven. Dan stuit ik op het afscheid van Mozart bij de Webers aan de vooravond van zijn vertrek uit Mannheim. Mozart vertelt erover in een brief aan zijn vader:

"Die Weberin hat aus gutem Herzen ein Paar Täzeln aus Filet gestrickt und mir zu Andenken und zu einer swachen Erkenntlichkeit verehrt", zo lees ik.

 

Het meeste begrijp ik, maar het woord Täzeln ken ik niet. En wat betekent Filet precies? Wol kan het niet zijn, hoewel het woord gestrickt (gebreid) duidt op iets dat gebreid is. Toch?

 

En Die Weberin is in ieder geval één van de Webermeisjes, waarschijnlijk bedoelt hij Aloisia, de zus van Constanze. Op haar was hij zo verschrikkelijk verliefd dat hij zijn vertrek steeds maar weer uitstelde, al werd zijn vader Leopold daar woedend om. Maar nu is het er dan toch van gekomen, hij heeft geluisterd naar zijn vader en gaat naar Parijs. De Webers hebben hem voor de laatste keer een maaltijd aangeboden en hem cadeautjes gegeven. Van Constanzes vader krijgt hij muziekpapier (de man is tenslotte ook kopiist en heeft in de tijd dat Mozart in Mannheim was vaak muziek voor hem gekopieerd) en komedies van Molière. Maar die Täzeln intrigeren mij. Ik móet weten wat het zijn.

 

Wolfgang Mozart in Weense hofkleding, 1763

 

Ik probeer een Engelse vertaling te vinden van Mozarts brieven op Internet en vind iets over de bewuste passage waarin het woord Täzeln wordt vertaald met mittens: wanten. Dat zou kunnen kloppen met het woord gestrickt, maar ik wil eerst graag weten wat Filet betekent. Dat blijkt behoorlijk dun garen te zijn, zoals haakgaren. Nou weet ik dat ook mannen in de achttiende eeuw handschoenen droegen die wij tegenwoordig te vrouwelijk vinden, maar op geen enkele afbeelding van mannen uit de Rokoko vind ik wat ik me voorstel bij de Täzeln van juffrouw Weber. Nog maar even doorzoeken dus. Uiteindelijk blijkt het een Oostenrijks/ Schwabisch woord te zijn dat manchetten betekent. En inderdaad. In een andere bron vind ik dat het Handkrause (manchetten) zijn. Mittens is dus niet goed vertaald.

 

Losse manchetten werden vaak aan hemden geknoopt. Ik kan me zo voorstellen met al dat geschrijf van Mozart, dat de zijne constant vol inktvlekken zaten en dat hij er wel een paar kon gebruiken. Hij was linkshandig, en voor mensen die dat zijn is het een uitdaging om zonder vlekken uit de strijd te komen. Je hand zit als het ware in de weg…

 

Françoise Duparc, 1778: Jeune Femme à l'ouvrage (La Tricoteuse)

 

"Dus", heeft Die Weberin gedacht, "laat ik iets voor mijn geliefde Mozart maken. Iets waardoor hij aan me blijft denken, iets waardoor hij me niet vergeet". Ik stelde me haar voor, gebogen over de haaknaald, want zoiets fijns breien lijkt mij erg lastig. Maar misschien breidde ze het ook wel. Dat vind ik gek genoeg minder belangrijk dan dat ik erachter ben gekomen dat het manchetten moeten zijn waarover Mozart berichtte in zijn brieven. Ik kon me mijn Luise (Aloisia) trouwens helemaal niet voorstellen met zo’n priegelwerkje. En dus heb ik er in De erfenis van Mozart mijn eigen draai aan gegeven, maar dat moeten jullie zelf maar lezen.

 

Reageren

Terug naar de blogpagina